Sağlık Çalışanının Yıpranma Payı Nasıl Hesaplanır? Fiili Hizmet Süresi

Kısa yanıt: İnsan sağlığına ilişkin işler kapsamında hak kazanan sağlık çalışanı için fiili hizmet süresi zammı, kapsamdaki çalışma gününün 60/360 ile çarpılmasıyla hesaplanır. Örneğin kapsama giren 180 gün, 30 gün ek hizmet sağlar. Bu sonuç, tek başına aynı miktarda erken emeklilik anlamına gelmez. Kaynak: 5510 sayılı Kanun 40 ıncı maddesi hakkında SGK, Fiili Hizmet Süresi Zammı.

Bu rehber, yıpranma payı olarak bilinen fiili hizmet süresi zammı konusunda kayıtlarını kontrol etmek isteyen sağlık çalışanlarına yöneliktir. Kamu görevlisi, sözleşmeli personel ve işçi için bütün hizmet dönemlerinin aynı kurallara bağlı olduğu varsayılmamalıdır. Buradaki kontrol adımları, kişiye özel hak sahipliği veya emeklilik tarihi hesabının yerine geçmez.

Yıpranma payından kimler yararlanabilir?

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 40 ıncı maddesindeki insan sağlığına ilişkin işler düzenlemesi; 1219, 6283 ve 6197 sayılı kanunlara göre sağlık meslek mensubu sayılan ve koruyucu sağlık, teşhis, tedavi veya rehabilitasyon hizmetlerinde çalışanları kapsar. Sadece sağlık kurumunda çalışmak yeterli değildir. Sağlık alanındaki bu düzenleme 3 Ağustos 2018 tarihinde uygulanmaya başlamıştır. Kaynak: SGK, Sağlık çalışanlarına fiili hizmet süresi zammı verilmesi konulu 03.09.2018 tarihli Genel Yazı.

Yıpranma payı hesabına nereden başlanır?

Sağlık hizmeti ağır iş yükü ve mesleki riskler taşır. Bunun emeklilik kayıtlarına doğru yansıması, çalışanın emeğinin korunması bakımından önemlidir. Ancak işin yorucu olması ile belirli bir hizmet döneminin fiili hizmet süresi zammı kapsamında değerlendirilmesi ayrı ayrı incelenmesi gereken konulardır.

İlk adım, toplam çalışma yılı üzerinden tahmini bir sonuç çıkarmak yerine dönemleri ayırmaktır. İşe giriş, görev değişikliği, farklı birime geçiş, kurum değişikliği ve sosyal güvenlik statüsündeki değişiklikler aynı çizelgede gösterilmelidir. Böylece hangi dönemin hangi belgeyle açıklanacağı ortaya çıkar.

Unvan, görev yeri ve fiilen yapılan iş

Personel dosyasında yazan unvanla günlük görev her zaman aynı ayrıntıları göstermeyebilir. Birimin adı, görevlendirme yazısı, görev tanımı ve çalışma çizelgeleri birlikte ele alınmalıdır. Örneğin sağlık hizmeti sunulan birimde çalışma ile idari birimde çalışma arasında değerlendirmeyi etkileyebilecek farklar bulunabilir. Bu örnek tek başına kapsam kararı değildir; somut görev ve ilgili dönemin kuralları incelenmelidir.

Hizmet dönemi ve çalışma kayıtları

Yılın tamamını tek kalemde ele almak yerine fiili çalışma kayıtlarını karşılaştırın. SGK’nin sağlık çalışanlarına ilişkin Genel Yazısı, işin riskine maruz kalınmayan izin, rapor ve eğitim gibi süreleri kapsam dışında değerlendirir. Bu nedenle takvimde geçen yıl ile kapsamdaki fiili çalışma gününü aynı kabul etmeyin. Kaynak: Sağlık çalışanlarına fiili hizmet süresi zammı verilmesi, SGK Genel Yazısı.

Hesabı kontrol etmek için hangi bilgiler gerekir?

Kişisel hesabın denetlenebilmesi için yalnızca sonuç olarak bildirilen ek gün sayısı yeterli olmayabilir. Hesabın hangi verilere dayandığının görülebilmesi gerekir. İnsan kaynakları veya ilgili sosyal güvenlik biriminden açıklama isterken şu başlıkları ayrı ayrı belirtmek işe yarar:

1. İncelenmesini istediğiniz başlangıç ve bitiş tarihleri

2. Her dönemdeki unvanınız, biriminiz ve fiilen yaptığınız görev

3. Sosyal güvenlik statünüz ve varsa önceki statülerdeki hizmetleriniz

4. Fiili çalışma günlerinin hangi kayıtlar üzerinden belirlendiği

5. Hesaba alınan ve dışarıda bırakılan süreler ile bunların gerekçesi

6. Uygulanan düzenleme ve hesabın kayıtlarınıza nasıl işlendiği

Bu bilgiler olmadan sunulan hazır bir internet hesabı, kişisel durumunuzu eksik yansıtabilir. Başka bir çalışanın ek gün sayısı da sizin için kesin ölçü oluşturmaz. Aynı kurumda bulunan iki kişinin görev ve hizmet geçmişi farklı olabilir.

Ek hizmet ile emeklilik tarihini ayrı kontrol edin

SGK açıklamasına göre bu kapsamdaki ek süre, beş yıllık üst sınırla prim gününe eklenir. Yaş indirimi ayrı koşullara bağlıdır: Genel kural, eklenen sürenin yarısının üç yılı aşmamak üzere yaş haddinden indirilmesidir; insan sağlığına ilişkin işler bakımından kapsam içindeki işlerde en az 3.600 gün çalışma şartı da aranır. Farklı kapsamlardaki veya eski statülerdeki hizmetler ayrıca değerlendirilmelidir. Kaynak: 5510 sayılı Kanun 40 ıncı maddesi, SGK Fiili Hizmet Süresi Zammı açıklaması.

Hizmet kaydında görünen bir artıştan doğrudan emeklilik tarihi çıkarmak yerine, emeklilik hesabının tamamının incelenmesini isteyin. İlk sigortalılık, farklı statülerde geçen hizmetler ve daha önceki kayıtlar görülmeden “şu kadar erken emekli olursunuz” şeklindeki kesin sonuçlara dayanmayın.

İncelemede iki ayrı soruya açık yanıt aranmalıdır: Hangi sürelerin nasıl değerlendirildiği ve bu değerlendirmenin kişisel emeklilik koşullarına nasıl yansıdığı. Böylece hizmet kaydının düzeltilmesi talebiyle emeklilik tarihinin belirlenmesi birbirine karıştırılmaz.

Eksik veya hatalı kayıt şüphesinde izlenecek adımlar

7. Belgelerinizi karşılaştırın. Hizmet dökümü, görev yazıları ve fiili çalışma çizelgelerini aynı dönemler için inceleyin. Uyumsuzluğun hangi ay veya görev döneminde olduğunu belirleyin.

8. Yazılı açıklama isteyin. “Yıpranma payım eksik” demekle yetinmeyin; incelenmesini istediğiniz tarih aralığını ve dayandığınız belgeleri belirtin.

9. Talebinizi somutlaştırın. Kapsam değerlendirmesinin, çalışma günlerinin veya kayda geçirilen hesabın hangisine itiraz ettiğinizi açıklayın. Hata bulunması hâlinde ilgili kayıtların düzeltilmesini talep edin.

10. Başvuru ve cevabı saklayın. Başvuru tarihi, evrak numarası, ekler ve size bildirilen cevabı aynı dosyada tutun. Sözlü görüşmenin ardından yazılı karşılığını istemek incelemeyi kolaylaştırır.

11. Sonraki yolu dosyanıza göre belirleyin. Ret veya eksik açıklama varsa, hizmet statüsü ve işlemin niteliği üzerinden hukuki değerlendirme alın. Başvurunun bütün süreleri kendiliğinden koruduğunu varsaymayın.

Yıpranma payı hakkında sık sorulan sorular

Sadece bordroya bakmak yeterli mi?

Bordro tek başına görev geçmişini ve fiili çalışmanın bütün ayrıntılarını göstermeyebilir. Hizmet dökümü, görevlendirmeler ve çalışma çizelgeleriyle birlikte inceleme yapılması daha sağlıklıdır.

Geçmiş döneme ait eksiklik fark edersem ne hazırlamalıyım?

Önce tarih aralığını, o dönemde çalıştığınız birimi ve mevcut belgeleri belirleyin. Eski kayıtların nerede tutulduğunu kuruma sorun. Başvuru yolu ve süre değerlendirmesi yapılmadan geçmişin tamamı için kesin sonuç vaat eden açıklamalara güvenmeyin.

İş arkadaşımın hesabıyla kendi hesabımı karşılaştırabilir miyim?

Karşılaştırma bir farkı fark etmenizi sağlayabilir; fakat aynı sonucun çıkacağını göstermez. Değerlendirme için kendi hizmetinizin ve görevinizin belgeleri esas alınmalıdır.

Sağlıkta Adalet Sendikasından hukuki destek

Üyelerimiz ADALETeSor mobil uygulamasındaki Hukuk Destek Başvurusu bölümünden ADALET Komisyonuna ulaşabilir, sorularını iletebilir ve gerekli dilekçeyi ücretsiz hazırlatabilir.

Çalışma hayatından doğan idari davalarda harç ve yargılama masrafları sendikamız tarafından karşılanır. Üyenin anne, baba, kardeş, eş ve çocuklarının özel davalarında da ücretsiz avukat desteği sunulur. ADALETeSor uygulamasına App Store ve Google Play üzerinden ulaşılabilir.

Sağlık çalışanının yıllar içindeki emeği, doğru ve izlenebilir kayıtlarla korunmalıdır. Kayıtlarınızı kontrol etmek ve somut bir eksikliği belgelemek, hak arama sürecinin sağlam başlangıcıdır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Kapsam, hesaplama ve başvuru yolu; kişinin görevleri, hizmet dönemleri, sosyal güvenlik statüsü ve somut belgeleri üzerinden ayrıca değerlendirilmelidir.