Sağlık Memuru Ek İş Yapabilir Mi? Şirket Ortaklığı, E-ticaret Ve Özel Çalışma

Kısa cevap: 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi sağlık personeli, mesai dışında da ticaret ve kazanç getirici faaliyet sınırlamalarına tabidir. Şirketin yalnızca sermaye ortağı olmak ile şirketi yönetmek, temsil etmek veya fiilen işletmek aynı değildir. İnternetten satış yapmak, özel bir klinikte çalışmak ya da ücretli sağlık hizmeti vermek için “nöbetim bitti” veya “vergisini ödüyorum” açıklaması yeterli olmaz.

Bu yazının odağı memur statüsündeki çalışandır. 4/B sözleşmeli personelin sözleşmesi ve istihdam esasları, üniversite öğretim elemanlarının özel hükümleri ve işçilerin tabi olduğu kurallar ayrıca incelenir. Bir statü için verilen izin veya görüş bütün sağlık çalışanlarına uygulanamaz. İşe başlamadan önce yapılacak hukuki kontrol, sonradan disiplin dosyasına açıklama yetiştirmekten çok daha güvenlidir.

1. Yasak yalnızca dükkân açmakla sınırlı değildir

657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 28 inci maddesi; tacir veya esnaf sayılmayı gerektiren faaliyeti, ticaret ve sanayi işletmelerinde görev almayı, ticari temsilcilik ve vekilliği sınırlar. Kollektif şirket ortaklığı ve komandit şirkette komandite ortaklık açıkça yasaklananlar arasındadır. Aynı madde, serbest meslek için ofis veya muayenehane açmayı ve özel işyerinde çalışmayı da düzenler.

Bu nedenle yalnızca şirket kuruluş evrakına bakmak yetmez. Satışları kimin yönettiği, müşterilerle kimin görüştüğü, sözleşmeleri kimin imzaladığı ve hizmeti kimin sunduğu önemlidir. İşletmenin bir yakının adına olması, memurun orada fiilen çalışmasını kendiliğinden hukuka uygun hâle getirmez. Faaliyetin gelir elde etmeye yönelik örgütlü ve sürekli niteliği, değerlendirilmesi gereken başlıklardandır.

2. Anonim veya limited şirkete ortak olunabilir mi?

Resmî idari görüşlerde, şirketin yönetim ve temsilinde bulunmadan pasif ortaklık mümkün görülmektedir. Adalet Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğünün 26 Ekim 2017 tarihli “Ticari Faaliyet” görüşü, Devlet Personel Başkanlığının 12 Şubat 2014 tarihli ve 506 sayılı görüşünü aktararak; yönetim, denetim, idare ve temsil görevinden ayrı kalan anonim veya limited şirket ortaklığını değerlendirmektedir. Bu bir genel çalışma izni veya kişiye verilmiş ruhsat değildir.

Hisse edinmeden önce şirket sözleşmesini, güncel ticaret sicili kaydını, müdür veya yönetim kurulu kararlarını ve imza yetkilerini inceletin. “Sadece kâğıt üzerinde müdür olacaksınız” denilmesi riski ortadan kaldırmaz. Şirket ortağı olmanızın yanında üstleneceğiniz ayrı bir görev bulunuyorsa, her rolü ayrı anlatın.

Özellikle tek ortaklı limited şirket planında dikkat gerekir: Ticaret Bakanlığının 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununa ilişkin şirket açıklaması, ortaklardan en az birinin yönetim ve temsil yetkisine sahip olması gerektiğini belirtir. Başka bir kişiyi müdür yapmak, tek memur ortağın durumunu inceleme dışı bırakmaz. Şirket türü seçimi yalnızca vergi ve kuruluş maliyetine göre yapılmamalıdır.

3. E-ticaret ve dijital gelir için nelere bakılır?

Bir pazaryerinde düzenli ürün satışı, stok tutma, sipariş toplama, müşteri desteği yürütme veya hizmet pazarlama planını genel ticaret yasağından bağımsız düşünmeyin. Fiziksel dükkân bulunmaması faaliyetin niteliğini değiştirmeyebilir. Vergi muafiyeti belgesi, banka hesabı veya platformun satıcı kabulü de memuriyet mevzuatına uygunluk kararı yerine geçmez.

Kullanılmış kişisel bir eşyanın arızi satışı ile düzenli ticari organizasyonu aynı başlıkta değerlendirmemek gerekir. Ancak işlemin adına “hobi” yazmak da sonucu belirlemez. Sosyal medya geliri, telif, reklam anlaşması, dijital ürün satışı ve danışmanlık birbirinden farklı sözleşmelere dayanabilir. Gelirin türünü açıklamadan “internetten para kazanabilir miyim?” sorusuna güvenilir bir evet yanıtı verilemez.

İnceleme için şu bilgileri hazırlayın: hangi ürünü veya hizmeti sunacağınız, satışın sıklığı, müşteriyle sözleşmenin tarafı, işin yürütücüsü, ödeme biçimi ve üstleneceğiniz yetkiler. Başvuru sırasında henüz yapılmamış işi yapılmış gibi göstermeyin; plan ile başlamış faaliyet arasındaki farkı açık bırakın.

4. Özel sağlık hizmeti vermek ayrı dikkat gerektirir

Diploma veya mesleki sertifika, kamuda çalışırken ayrıca özel hizmet sunma izni değildir. Özel klinikte nöbet, ücretli evde bakım, danışmanlık veya bir sağlık biriminin işletilmesi hem personel hukuku hem meslek ve ruhsat kuralları bakımından incelenir. Sağlık hizmetinde yetki, çalışma biçimi ve hizmet yerinin uygunluğu ayrı sorulardır.

29 Mart 2025 tarihli Sağlık Meslek Mensuplarının Serbest Meslek İcrası Hakkında Yönetmeliğin 5 inci maddesi, sağlık meslek hizmet birimini mesleğini serbest icra etme hak ve yetkisine sahip kişilerle ilişkilendirir. Bu düzenleme, 657 sayılı Kanunun memura getirdiği yasakları kendiliğinden kaldırmaz. Yönetmelikte bir mesleğin sayılması, o meslekteki her kamu görevlisinin ayrıca işyeri açabileceği anlamına gelmez.

5. İzin, istisna ve disiplin riski nasıl değerlendirilir?

Kanunda özel görevler ve belirli kuruluşlardaki kurul üyelikleri için istisnalar vardır. Fakat bir amirin sözlü onayı, kanunun yasakladığı işi serbest hâle getirmez. “Kurum biliyor” açıklamasıyla yetinmeyin; istisnanın dayandığı hükmü, görevlendirme kararını ve varsa izin koşullarını yazılı olarak belirleyin.

657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 125/D-h hükmü, yasaklanan ticaret veya diğer kazanç getirici faaliyetler için kademe ilerlemesinin durdurulması yaptırımını öngörür. Somut fiilin ispatı, savunma ve uygulanacak usul ayrıca değerlendirilir. Her gelir elde edilmesinin otomatik aynı cezayı doğurduğu da, mesai dışındaki her işin serbest olduğu da söylenemez.

6. İşe başlamadan önce beş adım

1. Statünüzü belgeleyin. Atama kararı, sözleşme ve kadro unvanınızı belirleyin.
2. Faaliyeti somutlaştırın. Ortaklık mı, yöneticilik mi, ücretli çalışma mı, satış mı olduğunu yazın.
3. Belgeleri inceletin. Şirket sözleşmesi, yetki kararı ve hizmet sözleşmesini birlikte sunun.
4. Kuruma açık soru sorun. Sadece “ek iş” ifadesi yerine işi ve üstleneceğiniz görevleri tarif ederek hukuki dayanağıyla değerlendirme isteyin.
5. Yanıtla fiilî işi karşılaştırın. Sonradan müdürlük, reklam, satış veya hizmet görevi eklenirse önceki değerlendirmeye güvenerek kapsamı genişletmeyin.

Başlamış bir faaliyetle ilgili tereddüt ortaya çıktıysa belgeleri silmeyin, geriye dönük göstermelik değişiklik yapmayın. Başlangıç tarihini ve gerçekten yaptığınız işleri doğru açıklayarak hukuki destek alın. Ticaret kaydı değişikliği geçmiş dönemin değerlendirilmesini kendiliğinden ortadan kaldırmayabilir.

7. Sık sorulan sorular

Eşim ticaret yaparsa benim görevim etkilenir mi?

Eşin faaliyetiyle memurun kendi çalışması ayrı konudur. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 28 inci maddesindeki bildirim hükmü uyarınca, eşin maddede yasaklanan faaliyette bulunması durumunun on beş gün içinde kuruma bildirilmesi gerekir. Bildirim, memurun aynı işletmede çalışmasına izin vermez.

Ücret almadan şirketi yönetebilir miyim?

Değerlendirme sadece ücret alınmasına bağlı değildir. Yönetim, temsil ve işletmede görev alma yasağı ayrıca incelenir. Ücretsiz görev teklifini de başlamadan önce belge üzerinden değerlendirin.

Hisse geliri ile özel nöbet ücreti aynı mıdır?

Pasif ortaklıktan doğan gelir ile kişisel emek karşılığı özel işyerinde çalışma farklı faaliyetlerdir. İlkine ilişkin görüşü ikincisine izin olarak kullanmayın.

8. Gelir kaygısı karşısında hukuki güvence

Sağlık çalışanının ekonomik kaygısını küçümseyen bir yaklaşım kabul edilemez. Bununla birlikte çözüm, mesleki geleceği belirsiz bir sözlü öneriye bağlamak değildir. Sağlıkta Adalet Sendikası üyeleri, planlanan faaliyetin belgeleriyle sendikal hukuki destek isteyebilir. Açık kurallar ve yeterli ücret için ortak mücadele yürütülürken, bireysel kararın sınırları da önceden bilinmelidir.

Hukuki kontrol tarihi: 7 Ekim 2026. Özel kanun kapsamındaki meslekler, akademik statü ve sözleşmeli çalışma ayrıca değerlendirilmelidir.